1 listopada jest dniem, który choć obcy jest prawosławnej tradycji, często spędzamy na wspominaniu zmarłych. Odwiedzamy cmentarze, porządkujemy groby, skłaniamy głowy nad mogiłami bliskich i przyjaciół, którzy odeszli z tego świata. Groby rozświetlają zapalone świece i znicze a w ich migocącym świetle widać postacie osób, które nie zapomniały.

Co jest jednak powodem tej pamięci? Co skłania nas do pamięci i modlitwy za zmarłych? Według słów naszego Zbawiciela, powinniśmy miłować bliźnich jak siebie samych i to właśnie w modlitewnej pamięci zmarłych wyrażona jest nasza największa, szczera i bezinteresowna miłość. Nasza modlitwa jest wielce pomocna tym, którzy zasnęli w Panu niosąc im pomoc w sytuacji, kiedy sami już nie mogą niczego zmienić. Z drugiej strony jak często my żywi samolubnie zapominamy o zmarłych i modlitwie za nich.

W Nowym Testamencie czytamy, iż Chrystus żyjąc na ziemi sam odpuszczał grzechy przychodzących ku niemu ludziom (Mat. 9,2 i Łuk. 7,47), by po swym Zmartwychwstaniu przekazać moc odpuszczania grzechów Apostołom i ich następcom, rzekł Chrystus do swoich uczniów „Przyjmijcie Ducha Świętego. Komu odpuścicie grzechy, będą odpuszczone, a którym zatrzymacie, będą zatrzymane” (J. 20, 22-23; Mt. 18,18). Pierwsi chrześcijanie wyznawali swoje grzechy Apostołom „Ci, którzy uwierzyli w Chrystusa, przychodzili (do Apostołów) spowiadali się, wyznając uczynki swoje” (Dz. Ap. 19,18). Kapłan dokonując spowiedzi z polecenia Chrystusa i mocą łaski Ducha Świętego udziela odpuszczenia wyznanych grzechów, przy czym osoba wyznająca swe winy nie czyni tego wyłącznie przed osoba duchownego, a przed samym Bogiem, przed niewidzialnie stojącym Chrystusem.

Nie istnieje na ziemi człowiek, który by nie zgrzeszył, więc potrzeba spowiedzi obejmuje wszystkich członków Cerkwi. Czym jest, więc sama spowiedź? Czy jest to tylko wyznanie swoich grzechów?

Koncepcja, której Mikołaj Bierdiajew poświęcił wiele miejsca w swej twórczości nie jest tematycznie nowym zagadnieniem w literaturze filozoficznej, i nie jeden z mędrców już się głowił nad sformułowaniem swej własnej tezy. Na czym więc polega wyjątkowość myśli tego jednego z najwybitniejszych filozofów XX wieku?

Teoretycznych źródeł swojej koncepcji wolności Bierdiajew dopatruje się w filozofii Jakuba Boehme [1], a konkretnie w jego koncepcji Ungrund. Różnicą pomiędzy ich koncepcjami polega na tym, iż bierdiajowska wolność – nicość jawi mu się jako głębsza i pierwotniejsza od wszelkiego bytu, w tym także bytu Boga, takie stanowisko było obce niemieckiemu myślicielowi. Natomiast Bierdiajew, wbrew chrześcijańskiej tradycji uważa Boga za byt podobnie jak człowiek, wtórny w stosunku do pierwotnej wolności – nicości, zmniejszając w ten sposób przepaść dzielącą Boga i człowieka w tradycyjnych wyobrażeniach. Uważa także, iż Bóg nie może ingerować w losy świata, gdyż przeczyłoby to koncepcji wolności.

Naukę o świętej Sofii (Mądrości) Sergiusz Bułgakow po raz pierwszy przedstawia w książce „Swiet niewieczernij”. Święta Sofia zajmuje miejsce między Bogiem i światem, Stwórcą i stworzeniem; sama zaś Sofia nie jest ani jednym, ani drugim. Sofia wg ks. Sergiusza jest Bożą „Ideą”, przedmiotem miłości Boga, miłością miłości. Jednakże nie jest Ona tylko kochana, lecz sama kocha odwzajemniającą miłością. Miłości Sofii różni się znacznie od miłości Bożych Hipostaz. Jest Ona (Sofia) wg słów Bułgakowa:

"Jedynie przyjmującą, nie ma czego oddać, ona posiada jedynie to co otrzymała. Poprzez zaś oddanie siebie Bożej Miłości ona w sobie zaczyna wszystko. W tym sensie jest ona kobieca, przyjmująca, jest ona „Wieczną Kobiecością” i może być nazywana Bóstwem (nie w pogańskim sensie tego terminu). Jako przyjmująca swoją istotę od Ojca, ona jest stworzeniem i córą Bożą; jako poznającą Boży Logos i przez niego poznawana, ona jest Oblubienicą Syna (Pieśń nad pieśniami) i Oblubienicą Baranka (Nowy Testament, Apokalipsa); jako przyjmująca wylanie darów Ducha Świętego, ona jest Kościołem i zarazem staje się Matką Syna, który wcielił się przez zstąpienie Ducha Świętego na Marię, serce Kościoła i ono, czyli piękno, jest idealną duszą stworzenia. Wszystko to razem: Córa i Oblubienica, Oblubienica i Matka, trójjednia Dobra, Prawdy i Piękna, Święta Trójca w świecie, jest Bożą Sofią."[1].